Menu
  • 51. DMO
     
  • 2017 slajd 02
  • 2017 slajd 03
  • 2017 slajd 04
  • 2017 slajd 05
  • 2017 slajd 06
  • 2017 slajd 07
  • 16 – 21 września 2017

  • 16 września 2017, godz.18.00 – Koncert Inauguracyjny

  • 17 września 2017, godz.18.00. Matthias Neumann – RECITAL MISTRZOWSKI

  • 18 września 2017, godz.19.30 – MEDITATION RELIGIEUS

  • 19 września 2017, godz.19.30 – ZACZNIJ OD BACHA – Koncert pamięci Zbigniewa Wodeckiego

  • 20 września 2017, godz.19.30 – SZTUKA IMPROWIZACJI

  • 21 września 2017, godz.19.30 – Koncert Finałowy

Johannes Klais Orgelbau Bonn, 1996

Dyspozycja organów

Manuał I
Hauptwerk
Manuał II
Positiv
Manuał III
Schwellwerk
Pedał
Praestant 16’
Principal 8’
Bourdon 8’
Gemshorn 8’
Octave 4’
Blockflöte 4’
Superoctave 2’
Quinte 2 2/3’
Cornet 5f. 8’
Mixtur 4f. 2’
Cymbel 4f. 1’
Trompete 16’
Trompete 8’

Praestant 8’
Holzgedackt 8’
Quintadena 8’
Prinzipal 4’
Rohrflöte 4’
Waldflöte 2’
Larigot 1 1/3’
Sesquialtera 2f. 2 2/3’
Scharff 4f. 1 1/3’
Dulcian 16’
Cromorne 8’

Tremulant

Bourdon 16’
Holzprinzipal 8’
Rohrflöte 8’
Gamba 8’
Vox coelestis 8’
Fugara 4’
Traversflöte 4’
Doublette 2’
Nasard 2 2/3’
Terz 1 3/5’
Plein Jeu 5f. 2 2/3’
Basson 16’
Tromp. Harm. 8’
Hautbois 8’
Clairon 4’

Tremulant

Principal 16’
Subbas 16’
Violon 16’
Quinte 10 2/3’
Octave 8’
Koppelflöte 8’
Tenoroctave 4’
Hintersatz 4f.
2 2/3’
Posaune 16’
Trompete 8’
Schalmey 4’

Głosy: 50
Klawiatury: 3+P
Traktura gry: mechaniczna
Traktura rejestrów: elektryczna

Połączenia: II-I, III-I, III-II, I-P, II-P, III-P

Urządzenia dodatkowe: elektroniczny system pamięci (setzer, 64 kombinacje), register zbiorowy (T), wyłącznik mikstur, wyłącznik głosów językowych

3 manuały: C-a3; pedał: C-g1


 

Zarys historii organów w gmachu Filharmonii Krakowskiej im. Karola Szymanowskiego

Pięćdziesiąty Międzynarodowy Festiwal „Dni Muzyki Organowej” jest znakomitą okazją do prezentowania dziejów krakowskiego budownictwa organowego, a rozważania te godzi się rozpocząć od historii instrumentarium Filharmonii Krakowskiej im. Karola Szymanowskiego, tym bardziej, że niewiele osób wie, iż patron Festiwalu, prof. Bronisław Rutkowski, brał czynny udział w kształtowaniu dyspozycji pierwszych organów koncertowych, jakimi dysponowała Filharmonia. Cofnijmy się teraz w czasie do połowy XX wieku.

Powojenne organmistrzostwo polskie znajdowało się w trudnym położeniu. Zmiany ustrojowe uniemożliwiały współpracę i kontakt z krajami Europy Zachodniej, co skutkowało pogłębiającym się zapóźnieniem. Również idee Orgelbewegung znajdowały w naszym kraju niewielki oddźwięk. Wciąż powstawały przede wszystkim instrumenty z wiatrownicami stożkowymi, o trakturze pneumatycznej lub elektropneumatycznej. Do ich budowy wykorzystywano materiały o charakterze wybitnie zastępczym, takie jak sklejka czy blacha cynkowa. Osobnym rozdziałem w historii polskiego budownictwa organowego po II wojnie światowej jest proceder pozyskiwania i wywożenia organów z tak zwanych Ziem Odzyskanych. Trzeba podkreślić, w dziejach instrumentarium Filharmonii Krakowskiej, niczym w zwierciadle, odbijają się wszystkie elementy powyższej charakterystyki.

Po wojnie Filharmonia weszła w posiadanie małych, 11-głosowych, pneumatycznych organów wybudowanych przez firmę Berschdorf z Nysy. Według niepotwierdzonych informacji, przywieziono je do Krakowa z miejscowości Paczków na Dolnym Śląsku za pośrednictwem Ministerstwa Kultury. Ze względu na swoje rozmiary i skromną dyspozycję instrument okazał się mało przydatny do działalności koncertowej. W zaistniałej sytuacji władze Filharmonii podjęły starania o wyposażenie budynku w organy odpowiedniej wielkości. Powstały one w latach 1950-1951, a ich wykonawcą była krakowska firma Wacława Biernackiego, której siedziba mieściła się przy ul. Franciszkańskiej 4, a więc dosłownie kilkadziesiąt metrów od gmachu Filharmonii. Nowy instrument o trakturze elektropneumatycznej miał 30 głosów oraz 2 manuały i pedał. Wyposażony był w wolnostojący, ruchomy stół gry. Warto wspomnieć, że firma Biernackiego przejęła organy Berschdorfa, sprzedając je później parafii św. Anny w miejscowości Ząb na Podhalu, gdzie zresztą znajdują się do dziś.

Zgodnie z przyjętymi założeniami, instrument Biernackiego miał być w przyszłości rozbudowany do 60 głosów rozdzielonych pomiędzy 3 manuały i pedał. Chociaż w 1961 r. miał miejsce odbiór nowego, 3-manuałowego stołu gry, to jednak organy nie były wtedy kompletne. Brakowało przynajmniej części głosów językowych, które mogły zostać uzupełnione po 1974 r. W tym miejscu należy podkreślić, że projekt dyspozycji (tak w wersji 30-, jak i 60-głosowej) opracowali dwaj zasłużeni profesorowie Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie: Józef Chwedczuk i Bronisław Rutkowski. Zrealizowana dyspozycja, jakkolwiek nieco odmienna (zwłaszcza w fazie rozbudowy), nawiązywała do koncepcji obu profesorów. W ten sposób prof. Bronisław Rutkowski, patronujący Festiwalowi, położył niejako podstawy pod jego rozwój, starając się zaprojektować funkcjonalne organy, które odtąd były wykorzystywane podczas recitali w ramach wczesnych edycji „Dni Muzyki Organowej”.

Niestety, mimo wysiłku i zaangażowania wielu osób, instrument nie należał do najbardziej udanych, a to ze względu chociażby na niską jakość materiałów, z których był wykonany. Nic zatem dziwnego, że pod koniec lat siedemdziesiątych władze Filharmonii nosiły się z myślą zastąpienia go dziełem wyższej jakości. I tak w 1978 r. przestarzałe organy firmy Biernackiego sprzedano do kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa w Nowym Targu, gdzie funkcjonują do dziś (zmontowane przez firmę Stanisława Ziai z Chmielnika), a na ich miejscu w gmachu Filharmonii powstał nowoczesny jak na owe czasy instrument firmy Schuke z Poczdamu, budowany w latach 1978-1982. Miał on 56 głosów, 3 manuały i pedał, mechaniczną trakturę gry i elektryczną trakturę rejestrów. Jego powstanie było jednym z pierwszych przejawów otwarcia Polski na wpływy zachodnie w latach siedemdziesiątych. Współprojektantem dyspozycji był prof. Jan Jargoń, kierownik Katedry Organów Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie. Niestety, melomanom nie było dane długo cieszyć się nowymi organami. Spłonęły one w 1991 r. podczas pożaru gmachu Filharmonii.

Pożar, jaki wybuchł 11 XII 1991 r. o godz. 13:30, był ogromnym ciosem dla Filharmonii Krakowskiej. Bilans strat obejmował poważne uszkodzenia samego budynku, a także zniszczenie wielu instrumentów: harf, kontrabasów, a przede wszystkim chluby Filharmonii - nowych organów firmy Schuke z Poczdamu, budowanych w latach 1978-1982. Odbudowa spalonego gmachu postępowała szybko. Już w połowie 1992 r. odbył się pierwszy koncert w wyremontowanej sali. Odtąd brakowało w niej tylko najważniejszego instrumentu - organów. Przypominała o tym atrapa prospektu umieszczona za estradą. Na szczęście marzenia o nowym instrumencie miały niebawem się ziścić, a echem pamiętnego pożaru pozostała umieszczona w hallu Filharmonii rzeźba „Nike” autorstwa Mariana Gołogórskiego, który wkomponował w nią częściowo stopione piszczałki ze spalonych organów.

Niedługo po tragicznym wydarzeniu rozpoczęto rozmowy w sprawie wybudowania nowego instrumentu. Ostatecznie zadanie to zlecono firmie Johannesa Klaisa z Bonn, która oficjalne zamówienie przyjęła w 1992 r., a w 1996 r. ukończyła budowę obecnych organów o 50 głosach, 3 manuałach i pedale, mechanicznej trakturze gry oraz elektrycznej trakturze rejestrów. Również tym razem w projektowaniu dyspozycji brał udział prof. Jan Jargoń.

Niech bogata historia instrumentarium organowego Filharmonii Krakowskiej, naznaczona troską o możliwie wysoką jakość instrumentów mimo niesprzyjających nieraz warunków, będzie skromnym przyczynkiem do dziejów samej instytucji oraz zachętą do udziału w wydarzeniach przez nią organizowanych.

Źródła:

Archiwum Filharmonii Krakowskiej im. Karola Szymanowskiego
Archiwum Akademii Muzycznej w Krakowie


Opracowanie: Piotr Matoga
organista, badacz historii organów w Krakowie. Prowadzi kwerendy w archiwach kościelnych, zakonnych, diecezjalnych i państwowych. Jest autorem książki pt. Organy w Bazylice OO. Karmelitów na Piasku w Krakowie (Lublin 2014) oraz szeregu artykułów publikowanych w periodykach naukowych: „Studia Claromontana" (od 2011 r.) oraz „Nasza Przeszłość" (od 2013 r.). Dla serii wydawniczej „Studia Organologica" przygotowuje cykl artykułów pt. Z badań nad historią organów w Krakowie. Jako prelegent bierze udział w konferencjach naukowych poświęconych muzyce i budownictwu organowemu w Polsce. Od 2010 r. jest organistą w parafii pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Krakowie-Kantorowicach.
p.matoga.organista@interia.pl

Festiwal 2017

Kontakt

Fundacja Ars Organi im. Bronisława Rutkowskiego
ul. Grodzka 60/13, 31-044 Kraków

KRS: 0000506013
Regon:123098179
NIP:676 247 54 95

www.arsorgani.pl
fundacja@arsorgani.pl

Tel.: (+48) 517 018 064